Krystyna Bochenek to jedna z tych postaci, o których mówi się, że zostawiły po sobie więcej, niż zdążyły zaplanować. Dziennikarka, senator, inicjatorka Ogólnopolskiego Dyktanda — jej życie to kilkadziesiąt lat intensywnej pracy na rzecz języka polskiego, zdrowia publicznego i społeczeństwa obywatelskiego. Zginęła 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej, mając zaledwie 56 lat. Mimo upływu czasu pamięć o niej jest wciąż żywa — w szkołach noszących jej imię, w kolejnych edycjach dyktanda i w corocznych zjazdach tysięcy Krystyn z całej Polski.
Początki — Katowice i filologia polska
Krystyna Maria Bochenek, z domu Neuman, urodziła się 30 czerwca 1953 roku w Katowicach. Była córką Adolfa i Teresy. Dorastała na Górnym Śląsku, w mieście, z którym pozostała związana przez całe życie.
Ukończyła I Liceum Ogólnokształcące w Katowicach, a później zdobyła dyplom na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Śląskiego. Wybór kierunku studiów nie był przypadkowy — miłość do języka polskiego towarzyszyła jej od najmłodszych lat i stała się osią całej późniejszej kariery. Właśnie ta pasja pchnęła ją ku dziennikarstwu radiowemu, które z czasem okazało się jej żywiołem.
Kariera w Polskim Radiu Katowice
Pierwsze lata za mikrofonem
W 1976 roku ukończyła Wydział Filologii Polskiej Uniwersytetu Śląskiego i rozpoczęła pracę jako dziennikarka w Polskim Radiu Katowice. Przez kolejne dekady radio stało się jej domem zawodowym. Przez około 30 lat pracowała jako dziennikarka i publicystka w Polskim Radiu Katowice.
Przygotowała blisko tysiąc godzin programów o zdrowiu, w tym radiowy Magazyn Medyczny. To imponująca liczba, która pokazuje, jak systematycznie i konsekwentnie podchodziła do swojej pracy. Tematyka zdrowotna stała się jedną z jej specjalności — potrafiła mówić o medycynie w sposób przystępny i angażujący, co wówczas wcale nie było oczywistością w polskich mediach.
Nagrody i wyróżnienia dziennikarskie
Była sześciokrotną laureatką konkursu na radiowy reportaż dźwiękowy „Polska i świat”, a w 1991 roku zdobyła w nim pierwsze miejsce. To nie był jednorazowy sukces — wielokrotne wyróżnienia w tym samym konkursie świadczą o konsekwentnie wysokim poziomie jej pracy.
Była laureatką dziennikarskiej nagrody im. B. Prusa (2000 r.) oraz uhonorowaną tytułem „Osobowości Radiowej” (1994). Za profesjonalną publicystykę medyczną i działania społeczne na rzecz zdrowia została wyróżniona tytułem „Ecce homo” przez Śląskie Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych oraz tytułem „Senator bez barier”.
W 2002 roku została dyrektorem kreatywnym Radia Katowice SA. Było to naturalne uwieńczenie wieloletniego zaangażowania w tę stację — z dziennikarki awansowała na stanowisko, które pozwalało jej wpływać na kształt całego programu.
Blisko tysiąc godzin programów o zdrowiu, sześć nagród w konkursie reportażu radiowego „Polska i świat”, tytuł „Osobowości Radiowej” 1994 roku — to tylko część dorobku dziennikarskiego Krystyny Bochenek w Polskim Radiu Katowice.
Telewizja i prasa — działalność multimedialna
Przez wiele lat współpracowała z prasą i telewizją. Była współautorką programu telewizyjnego „Od A do Zdrowia”. Pełniła funkcję wiceprzewodniczącej rady programowej TVP Polonia. Jej obecność w różnych mediach jednocześnie była rzadkością w tamtych czasach — potrafiła łączyć pracę radiową z telewizyjną i publicystyczną bez uszczerbku dla jakości każdej z nich.
Ogólnopolskie Dyktando — jej największe dzieło
W 1987 roku w Katowicach z jej inicjatywy zorganizowane zostało Ogólnopolskie Dyktando. Trudno przecenić, czym ta inicjatywa stała się z czasem dla kultury języka polskiego w Polsce. Twórczyni ogólnopolskiego dyktanda, największej w kraju i organizowanej także za granicą imprezy promującej język polski.
Pomysł na dyktando zrodził się z głębokiego przekonania, że poprawna polszczyzna to nie przywilej wykształconych, lecz narzędzie dostępne dla każdego. Bochenek potrafiła z czegoś, co mogło brzmieć jak szkolne ćwiczenie, zrobić ogólnopolskie wydarzenie medialne, które przyciągało tysiące uczestników i regularnie trafiało na czołówki gazet.
Ogólnopolskie Dyktando — zapoczątkowane w Katowicach w 1987 roku — do dziś pozostaje największą imprezą promującą język polski w Polsce, organizowaną również poza granicami kraju.
Kariera senatorska i działalność parlamentarna
Jako kandydatka bezpartyjna z okręgu katowickiego 26 września 2004 roku wygrała wybory uzupełniające do Senatu z ramienia Unii Wolności, w miejsce wybranej do Parlamentu Europejskiego Genowefy Grabowskiej. Wejście do polityki nie było dla niej skokiem w nieznane — przez lata obserwowała i relacjonowała życie publiczne, więc wiedziała, na co się decyduje.
Była senatorem V, VI i VII kadencji (2004–2010) oraz wicemarszałkiem Senatu VII kadencji. W wyborach 21 października 2007 roku, z wynikiem 54,58%, została senatorem VII kadencji, a 5 listopada 2007 roku wybrana wicemarszałkiem Senatu RP.
Była członkiem Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami oraz wiceprzewodniczącą Parlamentarnego Zespołu ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi. Była inicjatorką uchwały w sprawie ustanowienia przez Senat RP roku 2006 Rokiem Języka Polskiego.
Organizowała konferencje naukowe: „Język polskiej legislacji”, „Język polskich polityków początku XXI wieku” oraz Festiwal Języka Polskiego 2006 pod patronatem Marszałka Senatu RP z udziałem 5 tysięcy uczestników. Widać tu wyraźnie, że politykę traktowała jako przedłużenie swojej misji dziennikarskiej — nie zrezygnowała z tematyki językowej, tylko przeniosła ją na wyższy poziom instytucjonalny.
Działalność na rzecz języka polskiego i nauki
Krystyna Bochenek była członkiem Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk oraz przewodniczącą Komisji Języka w Mediach. To prestiżowe funkcje, które potwierdzają, że środowisko naukowe traktowało ją jako pełnoprawnego eksperta, nie tylko popularyzatora.
Przewodniczyła Radzie Śląskiego Funduszu Stypendialnego. Angażowała się w ten sposób w wyrównywanie szans edukacyjnych młodych ludzi ze Śląska — region, z którym czuła się głęboko związana przez całe życie.
Zjazd Krystyn — inicjatywa, która żyje do dziś
Była inicjatorką cyklicznej imprezy Zjazd Krystyn — dorocznego zgromadzenia imienniczek, które pozwala setkom kobiet o różnym statusie społecznym poznawać odległe zakątki Polski. To przedsięwzięcie, które na pierwszy rzut oka mogło wydawać się niepoważne, w rzeczywistości okazało się pięknym pomysłem na budowanie wspólnoty ponad podziałami. Kobiety z różnych środowisk, zawodów i miejsc zamieszkania spotykały się dzięki jednemu — wspólnemu imieniu.
Chociaż od śmierci Krystyny Bochenek minęło już wiele lat, pamięć o niej wciąż trwa — jej projekty wciąż działają, dyktando jest wciąż dyktowane, a tysiące Krystyn nadal corocznie bawi się wspólnie w swoje imieniny.
Dorobek literacki
Była współautorką czterech książek: „Jubileuszowe Dyktando”, „Chirurdzy i detektywi”, „Jak Krystyna z Krystyną” oraz „Dobry zawód. Rozmowy z lekarzami” (wydanej w 2006 roku przez krakowski „Znak”). Każda z tych pozycji wpisuje się w jej dwie główne pasje — język polski i medycynę. Książki nie były pisane dla prestiżu, lecz z potrzeby dzielenia się wiedzą z czytelnikami.
Życie prywatne
Była żoną kardiochirurga Andrzeja Bochenka, z którym miała dwoje dzieci — Tomasza i Magdalenę. Wybór partnera życiowego nie był bez znaczenia dla jej kariery — bliskość środowiska medycznego z pewnością wpływała na jej zaangażowanie w tematykę zdrowotną. Mąż Andrzej Bochenek był kardiochirurgiem, co nadawało jej publicystyce medycznej autentyczny, wewnętrzny wymiar.
Córka Magdalena wspominała matkę jako osobę wymagającą, ale jednocześnie niezwykle ciepłą. Uczyła dzieci tolerancji i szacunku dla innych. Powtarzała, że rozmowa jest najważniejsza, i radziła się dzieci w różnych sprawach. Jednocześnie jej perfekcjonizm bywał nie do zniesienia — potrafiła kilkakrotnie pytać o to samo i wymagała, by wszystko szło zgodnie z jej planem.
Jedną z osób, które wciąż ciepło wspominają Krystynę Bochenek, jest Marianna Dufek, jej wieloletnia przyjaciółka. Łączył je nie tylko zawód dziennikarek, ale także bardzo serdeczna, wieloletnia przyjaźń.
Katastrofa smoleńska i upamiętnienie
Zginęła 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej jako jedna z członkiń delegacji udających się na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej. Została pochowana 22 kwietnia na cmentarzu przy ulicy Henryka Sienkiewicza w Katowicach.
16 kwietnia 2010 roku została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis.
Upamiętnienie Krystyny Bochenek przybrało wiele form:
- 9 października 2010 roku imieniem Krystyny Bochenek nazwano polską szkołę w Pojana Mikuli na Bukowinie w Rumunii.
- 8 kwietnia 2011 roku odsłonięto tablicę pamiątkową w budynku Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Katowicach, a 10 kwietnia 2011 roku — tablicę na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
- Krystyna Bochenek została również patronką Centrum Kultury Katowice.
W Katowicach powstał mural upamiętniający Krystynę Bochenek. Jej imieniem nazwano też szkoły w Polsce — jak wspominała córka, ogromne wzruszenie wywołał moment, gdy pierwsza szkoła przyjęła imię jej mamy.
Krystyna Bochenek pozostaje postacią, której życiorys trudno zamknąć w jednej etykiecie. Była dziennikarką, która nie bała się polityki. Polityczką, która nie zapomniała o języku. I człowiekiem, który potrafił zarazić innych swoją pasją — trwale i na wiele lat.
—