Najpierw pojawiła się mysz w czerwonych szortach, potem dziewczyna mieszkająca z siedmioma krasnoludkami, a na końcu cały wszechświat bohaterów, którzy dziś trafiają na koszulki, do gier i parków rozrywki. Taki zbiór łatwiej ogarnąć, kiedy wiadomo, z jakiej epoki pochodzi dana postać. Poniżej postacie z bajek Disneya ułożone chronologicznie i według typów, żeby od razu było widać, kto skąd się wziął i czemu ma znaczenie. Nie jest to pełny katalog, bo ten zająłby kilka tomów. To raczej mapa najważniejszych punktów.
Myszka Miki i spółka, czyli początek
Wszystko zaczęło się od Myszki Miki, która zadebiutowała w 1928 roku w krótkometrażówce „Steamboat Willie”. Powstała z konieczności: Walt Disney stracił wcześniej prawa do królika Oswalda i musiał wymyślić nowego bohatera. Miki szybko stał się twarzą całej firmy, choć z czasem z niegrzecznego łobuza zmienił się w uosobienie grzeczności.
Kto naprawdę niesie komedię w tamtych krótkich filmach? Raczej Kaczor Donald (od 1934 roku), wiecznie wściekły i wiecznie pechowy. Obok niego Goofy – niezdara o dobrym sercu – oraz Pluto. Warto zauważyć, że Pluto jest zwykłym psem, który nie mówi, a Goofy to pies chodzący na dwóch łapach i prowadzący życie jak człowiek. Disney sam tę różnicę wprowadził i konsekwentnie jej pilnował.
Walt Disney osobiście podkładał głos Mikiemu aż do 1947 roku. Najwcześniejsza wersja myszy z „Steamboat Willie” weszła w USA do domeny publicznej na początku 2024 roku, ale późniejsze wcielenia postaci nadal są chronione.
Złota era: od Śnieżki do „Księgi dżungli”
W 1937 roku wszedł do kin film „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”, pierwszy pełnometrażowy film animowany w technice kreskówkowej. Branża wróżyła mu klapę, a skończyło się na ogromnym sukcesie. Od tego momentu Disney miał wzór: baśń, muzyka, zwierzęce pomocniki i wyraźny czarny charakter.
Księżniczki pierwszej generacji
Śnieżka (1937), Kopciuszek (1950) i Aurora ze „Śpiącej Królewny” (1959) tworzą klasyczną trójkę. Wszystkie są łagodne, śpiewają i czekają na ratunek. Współcześnie często się je za to krytykuje, choć trzeba pamiętać o czasie, w którym powstały.
Śnieżka to jednak więcej niż ofiara. Przejmuje dom krasnoludków, organizuje im porządki i pełni rolę opiekunki. Kopciuszek z kolei ma w sobie upór, a jej sprzymierzeńcami są myszy Jaq i Gus, często ciekawsze niż sam książę.
Aurora ma najmniej czasu ekranowego ze wszystkich, a mimo to jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych. Film należy tak naprawdę do trzech dobrych wróżek i do złej czarownicy.
Osobno stoi Alicja z filmu z 1951 roku. Nie jest księżniczką, tylko dziewczynką pogrążoną w absurdzie, a jej towarzysze, tacy jak Kapelusznik czy Kot z Cheshire, przyćmiewają ją od pierwszej sceny.
Zwierzęta, lalki i towarzysze
Drugi nurt klasyki to opowieści, w których dzieci i zwierzęta uczą się dorastać. Dumbo (1941) nie wypowiada w filmie ani jednego słowa, a mimo to wzrusza najmocniej. Bambi (1942) pokazuje stratę wprost, bez łagodzenia.
Pinokio (1940) to historia drewnianej kukiełki, która ma zostać prawdziwym chłopcem. Prawdziwym sercem filmu jest jednak Jiminy Cricket, jego sumienie w postaci świerszcza w cylindrze.
W latach 50. i 60. pojawiają się psy: Dama i Włóczęga z „Zakochanego kundla” (1955) oraz dalmatyńczyki z filmu z 1961 roku. W tym drugim to zwierzęta organizują akcję ratunkową, ludzie są tylko tłem.
„Księga dżungli” (1967) była ostatnim filmem, nad którym pracował sam Walt Disney. Mowgli, Baloo i Bagheera do dziś są jednym z najczęściej cytowanych trio w historii studia, a „The Bare Necessities” znają nawet ci, którzy filmu nie widzieli.
Renesans lat 90.
Po słabszych latach 70. i 80. studio wróciło w wielkim stylu. Mała Syrenka (1989) otworzyła nową erę, w której bohaterowie mieli mówić własnym głosem, śpiewać broadwayowskie piosenki i naprawdę czegoś chcieć. Ta passa trwała przez całą dekadę.
Bohaterowie z charakterem
Ariel chce poznać świat na lądzie i jest gotowa zapłacić za to głosem. To pierwsza księżniczka, która aktywnie dąży do celu, zamiast na coś czekać.
Belle z „Pięknej i Bestii” (1991) jest czytelniczką, która nie pasuje do wioski. Film był pierwszą animacją nominowaną do Oscara w kategorii najlepszy film, co było wydarzeniem w skali całego kina.
Jasmine z „Aladyna” (1992) odrzuca narzucone małżeństwo, a Mulan (1998) przebiera się za mężczyznę i ratuje cały kraj. W tej drugiej historii nie pada ani jedno słowo o miłości, zanim akcja się rozkręci.
Z mniej oczywistych bohaterów warto wymienić Simbę z „Króla Lwa” (1994), który ucieka przed odpowiedzialnością. To jedna z niewielu disneyowskich historii, gdzie główny bohater przez połowę filmu działa wbrew własnym obowiązkom.
Pomocnicy, którzy kradną sceny
W latach 90. wyrósł osobny typ bohatera: komiczny towarzysz. Dżin z „Aladyna”, z głosem Robina Williamsa, improwizował tak dużo, że scenarzyści dosłownie nie nadążali z dopisywaniem animacji.
Timon i Pumba wprowadzili do „Króla Lwa” filozofię „hakuna matata” i stali się na tyle popularni, że dostali własny serial. Podobnie smok Mushu z „Mulan”, któremu rzadko udaje się dotrzymać słowa, ale zawsze ma plan.
Sebastian z „Małej Syrenki” to z kolei krab z jamajskim rytmem, a Lumière i Pan Zegar z „Pięknej i Bestii” to ożywione sprzęty, które nadają filmowi ciepło.
Dobry pomocnik zwykle ma cechę przeciwną do bohatera. Ostrożny świerszcz przy lekkomyślnej kukiełce, gadatliwy dżin przy milczącym Aladynie. Dzięki temu dialogi działają sprawniej.
Złoczyńcy, którzy zostają w pamięci
Disneyowski czarny charakter to osobna kategoria sztuki. Zwykle ma styl, głos i wyraźną motywację, a przez to bywa zapamiętany lepiej niż bohater. Do kanonu należą:
- Zła Królowa ze „Śnieżki”, która nie potrzebuje żadnej magii poza zazdrością,
- Diabolina (Maleficent) ze „Śpiącej Królewny”, jedna z najbardziej imponujących postaci w całej historii studia,
- Cruella de Mon, której plan jest absurdalnie prosty: futro z dalmatyńczyków,
- Ursula, handlarka kontraktów z fatalnymi klauzulami drobnym drukiem,
- Scar, który niczego nie zdobywa siłą, wszystko osiąga intrygą,
- Jafar, doradca zbyt pewny własnych talentów.
Ciekawa zmiana następuje w nowszych produkcjach: złoczyńca bywa tam zaskoczeniem fabularnym, a nie widoczny od pierwszej sceny.
Nowsze pokolenie bohaterów
Od Toy Story (1995), czyli pierwszego pełnometrażowego filmu w całości komputerowego, studio Pixar stworzyło Woody’ego i Buzza Astrala. Od 2006 roku Pixar należy do Disneya, więc ci bohaterowie również tu trafiają. Wśród nowszych tytułów wyróżniają się:
- Elsa, Anna i Olaf z „Krainy lodu” (2013), historia oparta na relacji sióstr, nie na romansie,
- Vaiana (2016), bohaterka, która nie ma żadnego wątku miłosnego,
- Judy Hopps i Nick Wilde ze „Zwierzogrodu” (2016), duet policyjny w świecie zwierząt,
- Miguel z „Coco” (2017), chłopiec na granicy świata żywych i umarłych.
Nowe bohaterki rzadko już czekają na ratunek, a bohaterowie częściej się mylą. To spora różnica wobec lat 30. i 50.
Od czego zacząć oglądanie
Osobie, która dopiero poznaje temat, najłatwiej zacząć od trzech filmów: „Śnieżki” jako punktu wyjścia, „Króla Lwa” jako szczytu klasycznego studia i „Krainy lodu” jako przykładu, jak ta formuła ewoluowała. Po nich warto sięgnąć po „Księgę dżungli” z 1967 roku. Ten film najlepiej pokazuje, że sam humor i muzyka potrafią unieść całą opowieść.
