Pierwiastek, który uruchamia ponad 300 reakcji w organizmie, odpowiada za pracę mięśni i nerwów, a do tego trzyma w ryzach rytm serca i buduje kości, trafia na talerz zwykle w ilościach „jakoś to będzie”. Chodzi o magnez, a jego największy problem polega na tym, że najlepsze źródła nie leżą w koszyku przeciętnego Polaka. Najwięcej go mają pestki dyni, sezam, kakao, orzechy, kasze i strączki, czyli produkty, które często pojawiają się tylko od święta. Poniżej konkretne liczby, porównania i sposoby, żeby wprowadzić je do jadłospisu bez rewolucji.
Ile tego potrzeba
W zależności od przyjętych norm dorośli powinni dostarczać od ok. 300 do 420 mg dziennie. Mężczyźni mają zwykle wyższe zapotrzebowanie, kobiety w ciąży i osoby bardzo aktywne również. Same liczby niewiele mówią, dopóki nie zestawi się ich z porcjami jedzenia, dlatego dalej wartości podano na 100 g oraz na realną porcję.
Niedobór trudno rozpoznać „na oko”. Skurcze łydek, drganie powieki czy rozdrażnienie mogą mieć dziesiątki innych przyczyn. Standardowe badanie z krwi też niewiele mówi, bo organizm utrzymuje poziom we krwi kosztem zapasów w kościach i mięśniach. Praktyczniej ocenić po prostu, ile z poniższych produktów faktycznie jada się w tygodniu.
Nasiona i orzechy – najgęstsze źródło
Jeśli miałby zostać jeden wybór, to właśnie ta kategoria. Mała porcja wystarcza, żeby pokryć sporą część dobowej potrzeby, a przy okazji dochodzi błonnik i zdrowe tłuszcze.
Pestki dyni, sezam, słonecznik
Pestki dyni są bezkonkurencyjne: ok. 500 mg na 100 g. To oznacza, że garść (30 g) daje około 150 mg, czyli prawie połowę zapotrzebowania kobiety.
Sezam ma około 350 mg na 100 g, słonecznik mniej więcej tyle samo. Łyżka sezamu na kanapce czy w sałatce to niewiele, ale przy codziennym stosowaniu robi różnicę. Pasta tahini z sezamu sprawdza się jako baza dressingów i hummusu.
Najprostszy sposób na ich włączenie to dosypywanie do tego, co i tak się je: owsianka, jogurt, zupa krem, surówka. Nie trzeba niczego gotować ani planować.
Pestki dyni lepiej kupować surowe lub lekko prażone na suchej patelni. Wersje mocno solone i smażone na głębokim tłuszczu to inny produkt, mniej korzystny.
Orzechy i kakao
Migdały mają około 270 mg na 100 g, nerkowce trochę więcej. Garść migdałów to około 80 mg. Orzechy włoskie i laskowe wypadają gorzej, więc jeśli celem jest magnez, warto sięgać głównie po poprzednie dwa gatunki.
Orzechy brazylijskie też zawierają go sporo, ale jedzone w nadmiarze dostarczają za dużo selenu. Wystarczy 1–2 sztuki dziennie, nie więcej.
Kakao to najlepsza wiadomość dla łasuchów: naturalne, odtłuszczone zawiera ponad 400 mg na 100 g. Łyżeczka do owsianki lub koktajlu to ok. 10–15 mg, bez cukru i dodatków. Gorzka czekolada (70–85%) ma około 200 mg na 100 g, więc kostka 20 g daje ok. 40 mg.
Czekolada mleczna i wedlowskie „wyroby czekoladopodobne” praktycznie nie wchodzą w grę. Im mniej cukru i mleka, tym więcej kakao, a więc magnezu.
Kasze, płatki, pełne ziarno
Kasza gryczana (niepalona szczególnie) ma około 200 mg na 100 g w stanie suchym, płatki owsiane około 130 mg. Po ugotowaniu liczby spadają, bo kasza chłonie wodę, ale porcja 100 g suchej kaszy to dwa-trzy talerze obiadu, więc bilans wychodzi sensowny.
Zamiana białego pieczywa i makaronu na pełnoziarniste to drobna zmiana, a w skali tygodnia daje zauważalną różnicę. Rafinacja ziarna usuwa większość magnezu, który znajduje się w otrębach i zarodku.
Zielenina i strączki
Szpinak, jarmuż i boćwina zawierają po około 80 mg na 100 g. To dużo jak na warzywo, ale szpinak zawiera też szczawiany, które częściowo blokują wchłanianie. Zielenina jest więc dodatkiem, nie głównym źródłem.
Dużo lepiej wypadają nasiona roślin strączkowych.
Strączki w praktyce
Biała fasola sucha ma około 170 mg na 100 g, soczewica i ciecierzyca ok. 100–120 mg. Po ugotowaniu wartości spadają mniej więcej o połowę lub więcej (woda), ale porcja na talerzu i tak daje 50–80 mg.
Dobrze działa moczenie na noc: skraca gotowanie, ułatwia trawienie i zmniejsza ilość fitynianów, czyli związków utrudniających wchłanianie minerałów. Wodę z moczenia warto wylać.
Strączki nie muszą być daniem głównym. Pasta z ciecierzycy na kanapkę, łyżka soczewicy do zupy, fasola w sałatce – wszystko się liczy. Jeśli ktoś ma problem z wzdęciami, lepiej zacząć od małych porcji i soczewicy czerwonej, która jest łatwiejsza do strawienia.
Tofu i inne produkty sojowe też się do tej grupy zaliczają, zwłaszcza gdy do koagulacji użyto soli magnezowych. Informację znajdzie się w składzie.
Woda mineralna bywa niedocenianym źródłem. Wysokozmineralizowane mają od kilkudziesięciu do ponad 100 mg magnezu w litrze, a przyswajalność z wody jest dobra. Wystarczy przeczytać etykietę.
Co obniża poziom magnezu
Same źródła to połowa tematu. Druga połowa to straty:
- kawa i alkohol w większych ilościach zwiększają wydalanie z moczem,
- leki moczopędne i inhibitory pompy protonowej (np. na zgagę, stosowane długo) mogą obniżać poziom, więc przy ich przewlekłym przyjmowaniu warto porozmawiać z lekarzem,
- przewlekły stres i intensywny wysiłek zwiększają zapotrzebowanie,
- dieta oparta na przetworzonej żywności po prostu go nie zawiera.
Przykładowy dzień
Poniższy zestaw nie wymaga niczego egzotycznego, a daje orientacyjnie 400–500 mg:
- Śniadanie: owsianka (50 g płatków) z łyżką pestek dyni, łyżeczką kakao i garścią migdałów.
- Obiad: kasza gryczana z pieczoną fasolą lub soczewicą i surówką z dodatkiem sezamu.
- Przekąska: 2–3 kostki gorzkiej czekolady i banan.
- Kolacja: kanapki z pełnoziarnistego pieczywa z pastą z ciecierzycy i szpinakiem.
- W ciągu dnia: woda wysokozmineralizowana.
Suplement czy jedzenie
Dieta zwykle wystarcza, a nadmiar z jedzenia nie jest groźny, bo nerki go wydalają. Przy suplementach sytuacja wygląda inaczej: powyżej około 250 mg dziennie z tabletek częściej pojawiają się biegunki. Jeśli suplement jest potrzebny, najlepiej dobrać formę i dawkę z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie przy chorobach nerek.
Z praktycznego punktu widzenia lepiej zacząć od zmiany jednego posiłku dziennie niż kupować kolejne opakowanie tabletek. Garść pestek, kasza zamiast ziemniaków i kakao zamiast słodkiej bułki to trzy zmiany, które po miesiącu przestają być wysiłkiem.
