Zasada jest prosta: w Polsce w niedzielę sklepy większych formatów są zamknięte, a handlowych niedziel jest w roku kilka. Grudzień to główny wyjątek, bo niedziela przed Bożym Narodzeniem jest handlowa od początku obowiązywania zakazu, a w ostatnich latach ustawodawca dokładał kolejne terminy. Dokładną liczbę niedziel handlowych w grudniu trzeba sprawdzić w aktualnym kalendarzu, bo przepisy bywały zmieniane. Poniżej wyjaśnienie, jak to działa i jak ułożyć zakupy, żeby nie kończyły się 23 grudnia w kolejce po ostatnią paczkę masła.
Jak działa zakaz handlu w niedziele
Zakaz obejmuje placówki handlowe, czyli sklepy, markety, galerie handlowe i hurtownie. Dotyczy też dni świątecznych, więc 25 i 26 grudnia sklepy są zamknięte niezależnie od kalendarza niedziel. Nie dotyczy natomiast 31 grudnia, bo Sylwester nie jest dniem wolnym od pracy. Jeśli wypada w dzień powszedni, sklepy działają normalnie, choć część zamyka się wcześniej.
Niedziela handlowa to zwykły dzień pracy dla sklepu, ale godziny otwarcia ustala sieć lub właściciel. W praktyce wiele placówek zamyka się wcześniej niż w sobotę, więc zakupy zostawione na wieczór mogą się nie udać.
Które niedziele grudnia są handlowe
Pewna jest ostatnia niedziela przed Bożym Narodzeniem. To ona jest tradycyjnym terminem przedświątecznych zakupów. Jeśli Wigilia wypada w poniedziałek lub wtorek, ta niedziela jest wyjątkowo blisko świąt i ruch w sklepach bywa wtedy największy w całym roku.
Przy planowaniu najlepiej przyjąć dwie rzeczy:
- ostatnia niedziela przed świętami jest handlowa, ale dodatkowych grudniowych terminów nie warto zakładać z pamięci,
- wykaz niedziel handlowych na dany rok jest publicznie dostępny i najlepiej sprawdzić go na początku miesiąca, a nie w piątek wieczorem.
Niedziela handlowa przed świętami to dzień, w którym kolejki do kas i parkingi przy galeriach bywają dłuższe niż w piątek po południu. Zakupy zaplanowane na ten dzień warto robić zaraz po otwarciu sklepów.
Co jest otwarte, gdy sklepy mają zakaz
Ustawa przewiduje sporo wyjątków i to one ratują sytuację, gdy w niedzielę zabraknie np. śmietany albo papieru do pakowania. Trzeba jednak wiedzieć, na co liczyć.
Placówki, które działają mimo zakazu
Zakaz nie obejmuje stacji paliw, piekarni, cukierni, lodziarni i kwiaciarni. Z reguły działają też apteki, ale to zależy od lokalnego grafiku dyżurów.
Wyjątek dotyczy także punktów w określonych lokalizacjach, na przykład na dworcach, lotniskach czy w portach. Ich asortyment jest jednak ograniczony, a ceny zwykle wyższe.
Pracują też małe sklepy, w których za ladą stoi sam właściciel. Dotyczy to także części placówek franczyzowych. Nie ma jednak gwarancji, że konkretny sklep z tego korzysta. Warto sprawdzić godziny w mapach, zanim ktoś wyruszy w drogę.
Ciasta, pieczywo i kwiaty można więc kupić w niedzielę prawie wszędzie. Z mięsem, rybami i warzywami jest znacznie trudniej.
Zakupy online i poczta
Zakaz nie dotyczy sprzedaży internetowej, więc zamówienia można składać w dowolny dzień. Nie oznacza to jednak, że paczka wyjdzie z magazynu w niedzielę. Realizacja zależy od sklepu i firmy kurierskiej.
Przy prezentach liczy się termin zamówienia, a nie data kliknięcia. Sklepy publikują ostatnie dni zamówień z gwarancją dostawy przed świętami. Po tej dacie nic nie jest pewne, nawet jeśli strona nadal przyjmuje zamówienia.
Poczta może działać w niektórych punktach, ale godziny bywają skrócone. Odbiór paczek w automatach paczkowych jest możliwy całą dobę, jeśli przesyłka już tam dotarła.
Plan zakupów na grudzień
Pierwsza połowa miesiąca
Prezenty, dekoracje, ozdoby choinkowe i długoterminowe produkty spożywcze (kawa, herbata, przyprawy, mąka, konserwy, alkohol) najlepiej kupić przed połową grudnia. Wtedy w sklepach jest jeszcze pełny wybór, a ceny rzadko rosną, bo największy popyt dopiero się zaczyna.
Dobrze sprawdza się też spisanie menu wigilijnego z wyprzedzeniem i rozdzielenie produktów na trwałe i świeże. Trwałe kupuje się od razu, świeże zostawia na ostatni tydzień.
Jeśli dostępna jest niedziela handlowa w tym okresie, to dobry termin na duże zakupy bez pośpiechu. W dzień powszedni ludzie robią je po pracy, więc kolejki rosną wieczorem.
Ostatni tydzień przed świętami
Tutaj zaczyna się prawdziwy ruch. Świeże produkty (ryby, mięso, warzywa, pieczywo, nabiał) kupuje się najpóźniej na dwa, trzy dni przed Wigilią. Karp, śledź i inne tradycyjne składniki znikają z półek szybciej niż zwykle, a w drobniejszych sklepach potrafią się wyczerpać już 22 grudnia.
Ostatnia niedziela handlowa jest dobrym terminem na zakupy uzupełniające, ale nie na pierwsze. Przychodzi się wtedy z listą braków, a nie z pustym koszykiem.
W Wigilię sklepy zazwyczaj otwierają się normalnie, ale zamykają wcześniej, często po południu. Przepisy dotyczące Wigilii zmieniały się w ostatnich latach, więc godziny najlepiej potwierdzić w konkretnym sklepie. Zakupy tego dnia mają sens tylko jako awaryjne: po chleb, śmietanę, cytrynę albo coś, czego zabrakło.
Okres po świętach i Sylwester
Po 26 grudnia sklepy wracają do normalnego trybu, ale tuż po świętach zdarzają się skrócone godziny otwarcia i przetrzebione półki. Dotyczy to zwłaszcza świeżego pieczywa i nabiału.
Zakupy sylwestrowe wypadają w dzień, który zwykle jest normalnym dniem handlowym. Alkohol, przekąski i napoje najlepiej kupić dzień wcześniej, bo 31 grudnia po południu kolejki są porównywalne z przedświątecznymi. 1 stycznia sklepy są zamknięte, więc wszystko, co ma być na stole noworocznym, musi być w domu wcześniej.
Na koniec warto zapamiętać jedną rzecz: niedziela handlowa nie jest gwarancją spokojnych zakupów. Najspokojniej jest wtedy, gdy większość listy zamyka się na kilka dni przed ostatnim weekendem, a niedziela służy tylko do uzupełnienia tego, co zabrakło.
